تأثیر فرونشست بر ستون‌های سی‌وسه پل؛ ترک‌هایی به اندازه ۱۵ تا ۱۸ سانتی‌متر و شروع مهاجرت از اصفهان به دلیل مسائل زیست‌محیطی/ تخلیه برخی مدارس

فرزانه فراهانی: تداوم فرونشست‌های مکرر در مختلف نقاط استان اصفهان زیرساخت‌های حیاتی را دچار آسیب کرده و همچنین نگرانی‌های مردمی ساکن در این استان را به همراه داشته است. علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، اخیراً در گفتگو با رسانه‌ها بر لزوم انجام اقداماتی برای کنترل پدیده فرونشست زمین در اصفهان تأکید کرده است. او هشدار داد که در صورت عدم اقدامات مؤثر، روزی خواهد رسید که مجبور خواهیم بود جمعیتی بین ۲.۵ تا ۳ میلیون نفر را در اصفهان و مناطق اطراف آن تخلیه کنیم و چنین سناریویی به‌طور قطع به بحران ملی تبدیل خواهد شد.

در این راستا، داریوش گل‌علیزاده، مدیرکل محیط‌زیست استان اصفهان، به خبرآنلاین گفت: مجموعه‌ای از عوامل شامل آلودگی هوا، فرونشست زمین، تغییرات اقلیمی و موارد مشابه کاهش کیفیت زندگی زیستی در استان اصفهان را به همراه داشته و به همین دلیل، مردم این استان به‌دنبال شرایط زیستی بهتر به سایر نقاط کشور مهاجرت می‌کنند.

در ادامه متن کامل این گفتگو را مطالعه کنید:

تخلیه مدارس اصفهان به‌دلیل فرونشست

*در حال حاضر وضعیت فرونشست‌های اصفهان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

متأسفانه، وضعیت فرونشست زمین در اصفهان تبدیل به چالشی جدی شده و اکنون به بحران دامن‌زنی کرده است. بیشتر این فرونشست‌ها به‌طور ناگوار در نقاط مسکونی و سکونت‌گاهی رخ می‌دهد و حتی برخی مدارس در اصفهان از این بابت مجبور به تخلیه بوده‌اند.

*به نظر شما چه عواملی باعث افزایش فرونشست زمین در اصفهان شده است؟

فرونشست‌ها به عنوان یکی از پیامدهای خشکسالی‌های اخیر به شمار می‌آید که ناشی از برداشت بیش از حد آب از سفره‌های زیرزمینی، کاهش ورودی آب به منابع آبی، عدم تغذیه صحیح آبخوان‌ها و خشکی رودخانه زاینده‌رود که به عنوان یکی از منابع تعادل بخش به آبخوان‌ها عمل می‌کرده است، شدت یافته است. همچنین شبکه فاضلابی که در اصفهان ایجاد شده، متأسفانه آب تصفیه‌شده حاصل از آن به جای این که به تعادل بخشی سفره‌های زیرزمینی اختصاص یابد، عمدتاً در صنایع استفاده می‌شود.

*مناسب‌ترین اقداماتی که برای کاهش و کنترل فرونشست زمین در اصفهان در نظر دارید چیست؟

هدف ما استفاده از پساب‌های حاصل از تصفیه‌خانه‌های فاضلاب برای تعادل بخشی به آبخوان‌ها و سفره‌های زیرزمینی است تا در نهایت میزان برداشت از این منابع را کاهش دهیم.

اصفهان در زمره استان‌های با خطر بالا در زمینه فرونشست زمین است

*آیا علائمی برای تشخیص فرونشست‌ها در اصفهان وجود دارد که منجر به تخلیه نقاطی همچون مدارس پیش از وقوع حادثه شود؟

بله، ما علائم فرونشست را رصد می‌کنیم؛ میانگین فرونشست زمین در استان اصفهان در نقاط مختلف بین ۱۵ تا ۱۸ سانتی‌متر است که بر جمعیت ساکن در مناطق شهری تأثیرگذار است؛ اصفهان جزء استان‌های پرخطر در زمینه فرونشست زمین به شمار می‌رود.

*کدام مناطق اصفهان بیشتر در معرض فرونشست‌ها قرار دارند؟

نقاطی از استان اصفهان مانند «دشت بُرخوار، دولت‌آباد، و دشت مهیار در شهرضا» شدت فرونشست زمین در این مناطق بیشتر و نسبت به سایر نقاط شدیدتر است؛ این پدیده همچنین باعث آسیب به بسیاری از آثار تاریخی استان اصفهان نیز شده است.

*پیشنهاد شما برای کنترل فرونشست‌ها در اصفهان چیست؟

در ابتدا باید اقدامات لازم برای جلوگیری از تشدید فرونشست‌های زمین را انجام دهیم؛ لازم است الگوی کشت مناسب در کشاورزی استان مورد استفاده قرار گیرد که به مصرف کمتر آب نیاز داشته باشد و اقداماتی از این قبیل می‌تواند به ما کمک کند تا از تشدید وضعیت کنونی فرونشست زمین جلوگیری کنیم. وقوع فرونشست دیگر به هیچ وجه قابلیت برگشت و اصلاح را ندارد و زمانی که خاک توانایی جذب آب را از دست بدهد، به شدت فشرده می‌شود و ناگهان نشست می‌کند که این وضعیت بسیار خطرناک خواهد بود. حتی اگر بارانی بعد از وقوع فرونشست رخ دهد، خاک توان جذب آب را ندارد و ممکن است منجر به ایجاد سیلاب گردد.

همه ارگان‌ها در مقابله با فرونشست مسئولیت دارند

*کدام نهادها در کنترل معضل فرونشست زمین مسئول هستند؟

تمام نهادها هر یک به نحوی دارای مسئولیت و سهمی تعریف شده در جلوگیری از تشدید فرونشست زمین هستند؛ جهاد کشاورزی باید الگوی کشت مناسب در اصفهان را پیگیری کند؛ سازمان مدیریت بحران استان نیز باید به روند فرونشست زمین و وضعیت آن توجه کند. سازمان مدیریت برنامه‌ریزی که مسئولیّت آمایش سرزمین را بر عهده دارد، باید از اقدامات آب‌بر که وضعیت موجود را تشدید می‌کند، جلوگیری کرده و این‌گونه فعالیت‌ها را محدود کند. مجموعه آب منطقه‌ای نیز نقش بسیار حیاتی در تعادل‌بخشی به آب‌های زیرزمینی دارد. اداره صنعت، معدن و تجارت استان اصفهان هم در بحث جلوگیری از بارگذاری صنایع آب‌بر نقش دارد. دانشگاه‌ها نیز باید تحقیقات خود را به‌روز کرده و روند ارزیابی‌ها را پیش‌بینی نمایند. در سطوح بالاتر، مجلس نیز باید با قوانین خود مانع از تشدید فرونشست‌ها شود. همچنین، اداره راه و شهرسازی استان اصفهان باید وظایف خود را در راستای جلوگیری از تشدید فرونشست زمین انجام دهد. شهرداری‌ها نیز باید در بحث مدیریت پساب و تعادل‌بخشی در سطح شهرها اقدامات جدی انجام دهند. وزارت کشور نیز به عنوان نهاد مسئول باید موضوع فرونشست زمین را در سطح کشور پیگیری نموده و هشدارهای لازم به دیگر نهادها ارائه دهد.

*نقش سازمان محیط زیست اصفهان در جلوگیری از تشدید فرونشست‌ها چیست؟

سازمان محیط‌زیست به عنوان نهاد مجری و ناظر، موظف است تا هشدارهای کارشناسان را به‌موقع به مسئولین ذی‌ربط ارسال کرده و اعلام نماید.

*چگونه تعامل دستگاه‌ها را در اقدامات جلوگیری از فرونشست‌های اصفهان ارزیابی می‌کنید؟

به نظر من نیاز است که همه دستگاه‌ها در راستای پیشگیری از تشدید فرونشست‌ها هماهنگی بیشتری داشته باشند و برنامه‌های خود را به یکدیگر نزدیک کنند. هدف ما تدوین برنامه‌ای برای سازگاری با تغییرات اقلیمی در استان اصفهان و افزایش تاب‌آوری هر بخش است تا در برابر پیامدهای تغییر اقلیم، آسیب کمتری متحمل شویم. در بند «پ ماده ۲۲ قانون برنامه هفتم پیشرفت» نیز این موضوع ذکر شده و سازمان محیط‌زیست هم پیش‌نویس برنامه‌ای درباره تغییرات اقلیمی تهیه کرده که در حال حاضر در دولت است و موضوعی بسیار مهم و از اولویت‌های کشور در زمینه سازگاری و تغییر اقلیم است که باید تلاش‌های جدی‌تری در این حوزه انجام شود.

ماجرای مهاجرت مردم و آسیب به آثار تاریخی در پی فرونشست زمین در اصفهان

*فرونشست زمین چه تبعاتی برای مردم اصفهان دارد، جدا از مسائل محیط‌زیستی؟

مردم بر اثر وقوع فرونشست‌ها، همان‌طور که در عصر خشکسالی به سمت شهرهای برخوردار با شرایط زیستی بهتر مهاجرت می‌کنند، این امر نشان‌دهنده عدم وجود شرایط زیستی مناسب در مبدا است و در نتیجه شهرهای مقصد که به لحاظ امکانات در وضعیت بهتری قرار دارند، به دلیل افزایش جمعیت و تراکم بی‌رویه، تحت فشار قرار گرفته و با مشکل کمبود مواجه می‌شوند.

*آیا فرونشست به آثار تاریخی اصفهان آسیب رسانده است؟

خطرات ناشی از فرونشست زمین در هر نقطه‌ای آنقدر جدی و غیرقابل جبران است که در صورت بی‌توجهی به هشدارهای اولیه، علاوه بر آسیب به بناهای تاریخی، کسانی که در آن منطقه در حال تردد با خودرو هستند نیز می‌توانند با آسیب‌های جدی مواجه شوند و این موضوع در خصوص اصفهان نیز صدق می‌کند. به دلیل تأثیر فرونشست بر رودخانه زاینده‌رود، در حال حاضر در آثار تاریخی همچون سی‌وسه پل و پل خواجو شاهد ترک‌های قابل توجهی هستیم. علاوه بر این، در سایر نقاط تاریخی شهر اصفهان و در برخی منازل و مدارس نیز ترک‌های مشابهی مشاهده می‌شود و این مسائل همه نشانه‌های فرونشست هستند که باید به شدت از بروز آسیب‌های جدی به عموم مردم، به‌ویژه دانش‌آموزان و دیگر ساکنان جلوگیری کرد و در مواردی که ترک‌های به‌وجود آمده در مناطق بحرانی (پهنه قرمز) قرار گیرد، باید اقدام به تخلیه آن مکان‌ها همچون منزل یا مدرسه و دیگر بناها نماییم.

۲۳۳۲۳۳