بمبافکنهای همیشه آماده نیروی هوایی ایران+ تصاویر
سوخو-۲۴ به عنوان یک جنگنده برای نیروی هوایی ایران نه به منظور نمایش و نه به عنوان یک خرید تبلیغاتی به خدمت گرفته شد. این هواپیما از روز نخست برای انجام «کارهای دشوار» طراحی شده بود؛ برای پرواز در ارتفاعات پایین، عبور از سیستمهای پدافندی و رساندن مهمات دقیق به نقاط مشخصی که فقط روی نقشه نامی از آنها وجود داشت. این هواپیما به تمرین و جنگ روی آورد، فرسوده گشت و ارتقا یافت، اما هرگز به صحنه نبرد رسمی قدم نگذاشت؛ نه به دلیل ناتوانی، بلکه به این خاطر که همواره به عنوان آخرین گزینه باقی مانده بود.
سوخی-۲۴ به عنوان جنگندهای برای نیروی هوایی ایران نه تنها به منزله یک نمایش و یا خریدی تبلیغاتی لحاظ نشد. این هواپیما از ابتدا برای انجام «کارهای جدی» پدید آمد؛ برای پرواز در ارتفاعات کم، گذشتن از خط پدافندی و انتقال مهمات دقیق به نقاط خاصی که تنها مختصات آنها روی نقشه درج شده بود. این جنگنده مبارزه کرده، تمرینات بسیاری را انجام داده، دچار فرسودگی شده و به روز رسانیهای متعددی را دیده است، اما هرگز در یک نبرد رسمی مشارکت نداشته است؛ نه به دلیل ناتوانی، بلکه به این علت که همواره به عنوان آخرین گزینه باقی مانده بود.
سوخو-۲۴ در نیروی هوایی ایران نه به عنوان پرندهای نمایشی و نه یک خرید تبلیغاتی محسوب میشود. به سمت این هواپیما به لحاظ وظایف سخت و چالشهای جدی از لحظه نخست نگاه شده است؛ برای پرواز در ارتفاع پایین، عبور از پدافند دشمن، و اجرای حملاتی با دقت بالا به نقاطی که تنها مختصاتی از آنها در دسترس بود. این پرنده جنگیده، تمرین کرده، دستخوش فرسایش شده و ارتقا پیدا کرده، اما هرگز در یک جنگ رسمی شرکت نکرده است؛ نه به دلیل ناتوانی، بلکه به این دلیل که همیشه به عنوان آخرین گزینه تلقی میشد.
بر اساس گزارش بهداشت نیوز، سوخو-۲۴ نماینده دورهای است که معانی بمبافکن تاکتیکی شکل میگرفت؛ دورهای که هنوز موشکهای کروز به تنهایی تعیینکننده نبودند و هواپیماها باید به دل آتش میرفتند. در دهه ۶۰ میلادی، اتحاد جماهیر شوروی به یک هواپیمای نیاز داشت که بتواند در ارتفاع پایین، با سرعت بسیار بالا و در شرایط نامساعد جوی، بدون تکیه بر برتری هوایی مطلق، مأموریتهای تهاجمی را انجام دهد. این نیاز به ایجاد سوخو-۲۴ منجر شد؛ هواپیمایی سنگین و قوی با بالهای قابل تنظیم که تمرکز اصلی آن بر روی نفوذ و ضربهزنی بود.
نزدیکی سوخو-۲۴ به ایران به سالهای پایانی جنگ تحمیلی برمیگردد. در آن زمان، ایران پس از گذشت سالها تحت تحریم و فرسایش نیروی هوایی غربی، به بمبافکن تاکتیکی واقعاً توانمندی احتیاج داشت؛ هواپیمایی که قادر به انجام وظایفی باشد که دیگر فانتومهای خسته و تایگرهای سبک نتوانند از عهده آن برآیند. خرید سوخو-۲۴ نه یک لوکس، بلکه یک الزام عملیاتی به شمار میرفت. ایران به دنبال هواپیمایی بود که فراتر از سامانههای غربی، قابلیت نگهداری در شرایط تحریم و تطبیق با تاکتیکهای داخلی را داشته باشد.
سوخو-۲۴ از همان آغاز نشان داد که پرندهای نیست که به سادگی با آن برخورد شود. این هواپیما خلبانان بیدقت و تکنسینهای کمتجربه را نمیپذیرد. طراحی کابین دو نفره، با نشستن افسر تسلیحات در کنار خلبان، بیانگر فلسفه طراحی آن مبتنی بر مأموریتهای پیچیده است؛ مأموریتهایی که به مدیریت همزمان پرواز، ناوبری، تسلیحات و بقا نیاز دارند. بالهای قابل تنظیم این پرنده به آن اجازه میدهد تا در برخاست و فرود رفتار یک هواپیمای سنگین از خود نشان دهد و در زمینه نفوذ، مانند یک موشک بالدار عمل کند.
سوخو-۲۴ اساساً برای پرواز در ارتفاع پایین طراحی شده است؛ جایی که خطای انسانی معادل با برخورد به زمین است. سامانه ناوبری و رادار تشخیص عوارض زمینی این هواپیما در زمان خود یک پیشرفت فناوری محسوب میشد. این پرنده میتواند با حداقل دخالت خلبان، در ارتفاع کم و با سرعت بالا پرواز کند، انحناءات زمین را شناسایی کرده و خود را با آن وفق دهد. این ویژگی، آن را برای نفوذ به عمق سیستمهای پدافند دشمن ایدهآل میساخت.
موتورهای AL-21F-3A به عنوان قلب تپنده این هواپیما عمل میکنند؛ موتورهایی با مصرف بالا، قدرت زیاد و سازگاری فوقالعاده. سوخو-۲۴ اقتصادی نیست، کممصرف نیست و هرگز به این موارد توجهی نشان نداده است. فلسفه آن «برو، بزن، برگرد» است. توانایی حمل بدون تنوع زیاد، از بمبهای سقوط آزاد تا موشکهای هدایتشونده، به این هواپیما قابلیت عملیاتی بسیار بالایی میدهد. در نیروی هوایی ایران، این قابلیت بهتدریج با بومیسازی تسلیحات و سیستمها ارتقا یافته است.
نکتهای مهم این است که سوخو-۲۴ ایرانی، یک کپی ساده از نسخه شوروی نیست. طی سالها، این جنگنده به پروسه ارتقاء پیوسته است؛ از تجهیزات اویونیک تا تسلیحات و حتی برخی از سیستمهای ناوبری. ایران توانست بدون حمایت سازنده، این پرنده پیچیده را نگه دارد. این کار آسان نبود و نیست، اما نتیجه آن حفظ یکی از کارآمدترین بمبافکنهای تاکتیکی در منطقه به شمار میآید.
پرندهای که هرگز جنگ را تجربه نکرد، اما همواره آماده بود
با وجود تمامی تواناییها، سوخو-۲۴ ایران هرگز به نبردهای رسمی نپرداخت. این موضوع گاهی به اشتباه به عنوان ضعف یا عدم کارایی تلقی میشود، در حالی که واقعیت کاملاً برعکس است. این هواپیما برای سناریوهایی نگاهداری شده است که قرار نبود به سادگی به وقوع بپیوندد؛ برای آن روزهایی که تصمیمگیرندگان میدانستند اگر این هواپیما به پرواز درآید، به این معنی است که شرایط به مرحلهای رسیده که بازگشت در کار نیست.
در دکترین عملیاتی کشور، سوخو-۲۴ به عنوان یک دارایی استراتژیک تاکتیکی ارزیابی میشود. نه به عنوان نمایش، نه به عنوان رزمایشهای پر سر و صدا، بلکه به منظور انجام مأموریتهای دقیق که با غافلگیری و برخورد مؤثر همراه باشد. این هواپیما تمرین کرد، پرواز کرد، و خلبانانش تجربه کسب کردند، اما مأموریت واقعی جنگی به آن محول نشد؛ شاید به این دلیل که تهدید بالقوهاش همان اندازه کافی بود.
از جنبه فنی، سوخو-۲۴ دیگر در دسته هواپیماهای جوان قرار نمیگیرد. طراحی آن به دههها قبل برمیگردد و به همین دلیل در برابر جنگندههای نسل جدید دارای محدودیتهایی است. سطح مقطع راداری بالا، نیاز به پشتیبانی لجستیکی سنگین و مصرف سوخت زیاد، همگی نقاط ضعف آن هستند. با این حال، این هواپیما هنوز یک بمبافکن واقعی است؛ نه یک پلتفرم چندمنظوره سبک و نه جنگندهای که فقط با بمب تزئین شده باشد.
سوخو-۲۴ در نیروی هوایی ایران بیشتر از آن که به عنوان یک ابزار جنگی مصرفی تلقی شود، به عنوان انباشت تجربه شناخته میشود؛ تجربهای در زمینه پرواز در ارتفاع پایین، مدیریت مأموریتهای پیچیده و نگهداری یک سیستم سنگین در شرایط تحریم. این تجربیات به سادگی با خرید یک هواپیمای جدید قابل جایگزینی نیستند.
برای سوخو-۲۴ باید به شیوهای دیگر نگریسته شود: به عنوان یک بمبافکن تاکتیکی کلاسیک که با خصیصهای خشن و بیرحم طراحی شده، با این هدف که به جنگ برود اما در ایران بیشتر به یک نگهبان خاموش تبدیل شده است. این هواپیما همواره در حالت آمادهباش است، اما به احتمال زیاد همین آمادگی، بزرگترین نقش آن در بازدارندگی است.
منبع: تابناک
