از هجرت نخبگان تا ورود بی‌متنابه افغان‌ها/چشم‌انداز جمعیتی ایران به کدام سمت می‌گرود؟
طرح ایجاد سازمان ملی مهاجرت با واکنش‌های متفاوتی مواجه شده است. عده‌ای بر این باورند که تصویب و اجرایی شدن این طرح می‌تواند به ساماندهی حضور مهاجران در کشور کمک کند، در حالی که عده‌ای دیگر نگران هستند که این اقدام موجب افزایش بیشتر مهاجران افغانستانی در ایران شود و پیامدهای منفی زیادی را به وجود آورد.
احمد بخشایش اردستانی، نماینده مجلس، در این باره اظهار داشت: «در نظر است که هفته آینده، در روز‌های دوشنبه یا سه‌شنبه، طرح تشکیل سازمان ملی مهاجرت در صحن علنی مجلس بررسی شود. این طرح ابتدا به عنوان لایحه‌ای از سوی دولت سیزدهم ارائه گردید و پس از بررسی در کمیسیون شورا‌ها و امور داخلی، به متنی متشکل از ۵۷ ماده تبدیل شد که با افزودن برخی مفاد و بندها، ماهیت آن تا حدودی تغییر یافته است. کمیسیون شورا‌ها این طرح را مورد تأیید قرار داد و کمیسیون امنیت ملی نیز به‌صورت حاشیه‌ای با آن موافقت کرد؛ به این معنی که مخالفانی در میان اعضای این کمیسیون وجود داشت، اما نهایتاً مورد تأیید قرار گرفت».
او ادامه داد: «روی مثبت این طرح، ایجاد نظم و انضباط در زمینه مهاجرت است. در کشورهای متعددی، سازمان‌های مشابهی فعالیت دارند. درصد قابل توجهی از جمعیت این کشورها را مهاجران تشکیل می‌دهند و بر اساس نیازهای متفاوت، سیاست‌های مهاجرتی تنظیم می‌شود و درهای ورودی به روی آن‌ها گشوده یا بسته می‌شود. در ایران، هم‌اکنون نهادهایی همچون اداره کل امور اتباع در وزارت امور خارجه، وزارت کشور و فراجا مسئولیت ساماندهی امور مهاجران را به عهده دارند. با روی کار آمدن دولت سیزدهم، حدود ۹ میلیون مهاجر افغان به کشور وارد شده‌اند و به این ترتیب می‌توان گفت که اگر این سازمان تشکیل شود، بیشتر از آنکه یک سازمان ملی مهاجرت باشد، به نوعی سازمان ملی افاغنه خواهد بود، چرا که تقریباً هیچ گروه مهاجر دیگری به این حجم وارد ایران نمی‌شود».
این نماینده مجلس همچنین خاطرنشان کرد: «ایجاد چنین سازمانی می‌تواند به نوعی مشروعیت‌بخشی به حضور افغانستانی‌ها باشد و این موضوع ممکن است نظریه امت–دولت را بر نظریه ملت–دولت حاکم کند. در شرایطی که بخشی از نخبگان ایرانی به خارج مهاجرت کرده‌اند، عده‌ای دیگر ترجیح داده‌اند این خلأ را با ورود افغانی‌ها جبران کنند. با تقویت طالبان و مشکلات اقتصادی در افغانستان، انگیزه برای مهاجرت در میان اتباع این کشور افزایش یافته است. اگر این سازمان تأسیس شود، عملاً حضور گسترده افغانستانی‌ها در کشور تأیید و تضمین خواهد شد. این امر ممکن است به ناترازی‌های داخلی، به ویژه در زمینه مصرف انرژی، دامن بزند و فشاری مضاعف به منابع کشور وارد کند. از جنبه حقوقی نیز، تصویب این طرح ممکن است با اصول قانون اساسی در تعارض باشد، چرا که اعطای تابعیت باید فرآیندی تدریجی و مبتنی بر قواعد مشخص باشد تا ترکیب جمعیتی و بازار کار کشور دچار اختلال نشود».
بخشایش اردستانی در پایان گفت: «ورود بی‌رویه مهاجران می‌تواند بازار کار را از دست ایرانیان خارج کرده و به شکل‌گیری کلونی‌هایی منجر شود که به مرور زمان، به‌صورت حکومت‌های کوچک در درون دولت عمل کنند. متأسفانه در شرایطی که نخبگان از کشور خارج می‌شوند، آنچه به‌جای آن می‌نشیند، نه نخبگان بلکه تنها حضور غیرکیفی مهاجران خواهد بود. میزان رأی‌آوری این طرح تشکیل سازمان مهاجرت بستگی زیادی به آگاهی نمایندگان مجلس از ابعاد و پیامدهای آن دارد. اگر نمایندگان اطلاعات کافی در مورد آثار امنیتی، اقتصادی و اجتماعی آن داشته باشند، به احتمال زیاد این طرح مورد تأیید قرار نخواهد گرفت».
منبع: نامه نیوز
