نگاهی به شیخ فاضل لنکرانی و شیخ محمد فاضل لنکرانی!

به گزارش شیعه آنلاین ؛ حضرت آیت الله شیخ محمد فاضل لنکرانی، از مراجع تقلید قرن معاصر در ایران بوده که می توان وی را یکی از مهم ترین و سرشناس ترین مراجع تقلید ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی دانست.

اما شاید به جرأت بتوان گفت در ایران کسی وجود دارد – البته به جز علمای چند دهه قبل که در کشور عراق و بخصوص در شهر کاظمین درس خوانده باشند – نام حضرت آیت الله شیخ فاضل لنکرانی را شنیده باشند یا وی را بشناسند.

در این گزارش تلاش کرده ایم به معرفی این دو عالم و فقیه بزرگوار شیعه که هم نام یکدیگرند و تقریبا همشهری همدیگر به شمار می روند، و در فاصله زمانی نسبتا نزدیکی با یکدیگر زندگی کرده اند، بپردازیم.

حضرت آیت الله شيخ فاضل لنکرانی

شیخ فاضل لنکرانی فرزند حسین فرزند حسن، جمعه اول ماه “ربیع الأول” سال ۱۳۱۳ هجری قمری (برابر با آذر ماه ۱۲۷۱ شمسی) در روستای “لوله گران” از توابع شهر “لنکران” که در هفت فرسخی این شهر قرار دارد، دیده به جهان گشود.

وی در این شهر رشد کرد و مراحل ابتدای فراگیری علوم را طی کرد. مادرش که زنی زاهد و حافظ کل قرآن بود، نیز تأثیر بسیار زیادی در تربیت دینی وی داشت. قبر مادر شیخ فاضل، اکنون به مزار (زیارتگاهی) برای اهالی روستای لوله گران تبدیل شده است.

شیخ فاضل در سال ۱۳۲۷ هجری قمری (برابر با ۱۲۸۵ شمسی) یعنی در سن ۱۴ سالگی برای ادامه تحصیل علوم دینی به شهر مشهد الرضا علیه السلام، کوچ کرد. در آن شهر برخی از دروس مانند “المطوّل” و “معالم اصول” را نزد شیخ “فاضل بسطامی، “شرح لعمه” و “قوانین اصول” را نزد شیخ “نائب تولیه” فرا گرفت و سپس برای ادامه تحصیل، در سال ۱۳۳۰ هجری قمری (برابر با ۱۲۹۱ شمسی) راهی تهران شد و در این شهر “شرح منظومه”، “اسفار”، “شرح تجرید” و “شرح اشارات” را نزد میرزا “علی محمد اصفهانی” و میرزا “حسن کرمانشاهی” آموخت.

پس از آن در سال ۱۳۳۸ هجری (برابر با ۱۲۹۹ شمسی) راهی نجف اشرف شد و در آنجا به مدت یک سال دروس فقه و اصول “شیخ الشریعه اصفهانی” حضور یافت و بعد از درگذشت استاد، ادامه فقه و اصول را نزد “میرزای نائینی” و “سید ابوالحسن اصفهانی” و شیخ “مهدی مازندرانی” آموخت و همچنین در درس خارج اصول شیخ “ضیاء الدین عراقی” و فقه و اصول و فلسفه شیخ “اسماعیل محلاتی” نیز حضور یافت.

بعد از آن مدت، در سال ۱۳۶۳ هجری قمری (برابر با ۱۳۲۴ شمسی) به دستور مرجع عالیقدر جهان تشیع، حضرت آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی به شهر کاظمین کوچ کرد و علاوه بر اینکه امام جماعت یکی از حسینیه های نزدیک حرم مطهر امامین کاظمین علیهما السلام شد، به تدریس و نشر علوم دینی و معارف اسلامی پرداخت و در کوتاه ترین زمان ممکن به “شیخ المدرسین” یعنی استاد همه اساتید حوزه کاظمین تبدیل شد.

شیخ فاضل لنکرانی موفق شد در مدت حضورش در حوزه کاظمین، شاگردان بسیار زیادی که هر کدام نیز برای خود به استاد تبدیل شدند، تربیت کند که از جمله آنان می توان به برخی چهره های دینی سرشناس شهر کاظمین مانند “سید خراسانی” و “شیخ واعظی” اشاره کرد.

وی هر روز صبح و عصر به اتاقی که به مقبره فرهاد میرزا معروف است و در گوشه ای از صحن حرم کاظمین قرار دارد می آمد و به تدریس علوم دینی می پرداخت و صدها شاگرد در درس وی حضور می یافتند. از جمله تألیفات شیخ فاضل لنکرانی که می توان به آن اشاره کرد عبارتند از:

  • تقريرات دروس نائینی
  • تقريرات دروس اصفهانی
  • حاشية شرح منظومة سبزواری
  • حاشية شرح التجرید
  • رساله ای در اصول دین
  • رسالة ای در توحيد و حق و حکم و انواع آن
  • اجتماع امر و نهی
  • علم رجال

نقل شده که شیخ فاضل لنکرانی دارای اخلاق بسیار نیکویی بوده و همواره انسانی متواضع به شمار می رفت. او همیشه در دروس خود به شاگردانش میدان می داد تا در درس او شرکت کنند و نظر بدهند.

حضرت شیخ فاضل لنکرانی سه شنبه، اول محرم الحرام سال ۱۴۰۲ هجری قمری (برابر با ۱۳۶۳ شمسی) در سن ۹۲ سالگی دارفانی را وداع گفت و پس از تشیع بسیار ساده – به دلیل وجود رژیم بعث عراق که مانع برگزاری چنین مراسمی می شد – دقیقا در محل تدریسش یعنی اتاق مقبره فرهاد میرزا به خاک سپرده شد.

اما در اینجا تنها نکته مهمی که در مورد حضرت آیت الله فاضل لنکرانی باید به آن اشاره کرد این است که وی به رغم اینکه متولد ایران بوده و سال های زیادی نیز در ایران به تحصیل علوم دینی پرداخت، اما سال های بیشتری نیز در نجف و کاظمین به فراگیری علوم حوزوی گذراند و در نتیجه در مجموع منظومه فکری حوزوی وی را می توان مکتب نجف دانست.

حضرت آیت الله شيخ محمد فاضل لنکرانی

شيخ محمد فاضل لنکرانی در سال ۱۳۱۰ ديده به جهان گشود. پدر بزرگوارش حضرت آيت الله فاضل لنكرانى نه تنها يك روحانى جليل القدر، كه اساساً از محترم ترين بزرگان و اساتيد حوزه علميه قم به شمار مى رفت. آن بزرگ مرد كه از مهاجران قفقاز بود و سال ها در مشهد مقدس و حوزه علميه زنجان به تحصيل و تدريس اشتغال داشت، يك سال بعد از آن كه حوزه علميه قم به دست تواناى حضرت آيت الله حاج شيخ عبدالكريم حائرى يزدى رحمة الله عليه تأسيس شد وارد قم و حوزه علميه مقدسه آن گرديد.

از همان سال هاى كودكى، سخت تحت تأثير جاذبه معنويت پدر قرار گرفته و دلباخته راه او شد و در آن عوالم پاك و بى آلايش كودكى تصميم گرفت راه و روش زندگى پدر را سرمشق خود قرار دهد و به عالم روحانيت بپيوندد. پس به محض آنكه دوره شش ساله تحصيل ابتدايى را به پايان برد، با آنكه در رشته تحصيلات جديد رشد و توفيق بسيار به دست آورده و هوش و استعداد فراوان بروز داده بود، يكباره از ادامه تحصيل در مدارس جديد چشم پوشيده به جامعه طلاب علوم دينى پيوست.

در آن زمان درست ۱۳ سال از عمرش مى گذشت، اما يك دنيا شور و علاقه به راهى كه در پيش گرفته بود، در دلش شعله مى كشيد. علاوه بر تمام جاذبه هايى كه دنياى ساده و بى آلايش و در عين حال سرشار از عمق و معنويت طلبگى برايش به همراه داشت، عامل ديگرى نيز كه دست سرنوشت در كنارش قرار داد و باعث شد تا نوجوان پرشور، راه خود را با عشق و علاقه بيشترى ادامه دهد، آن بود كه يكى از دوستان بسيار عزيز دوران تحصيلات ابتدايى كه با او سابقه دوستى و ارتباط معنوى و عاطفى داشت یعنی مرحوم سيّد مصطفى خمينى فرزند ارشد امام خمینی در اينجا نيز درست در كنار او قرار گرفت و آنها به عنوان دو رفيق شفيق و دو همراه و همقدم وفادار، اين راه صعب و طولانى و در عين حال شيرين و دل انگيز را با هم ادامه دادند.

از آنجا كه عشق، راهنماى استاد، و شور و علاقه، چراغ راهش بود، تحصيلات دينى او با سرعتى بسيار پيش مى رفت، به طورى كه دوره هاى ادبيات و سطوح را كه معمولا طلّاب ديگر در مدت ۸ يا ۹ سال به پايان مى بردند، وى تنها در مدت ۶ سال سپرى كرد; از اين رو هنگامى كه درست ۱۹ سال از سنين عمر را پشت سر نهاده بود، وارد آخرين مرحله تحصيلات حوزه اى يعنى درس خارج گرديد.

وقتى اين جوان ۱۹ ساله در درس خارج، آن هم درس خارج مرحوم آيت الله العظمى بروجردى كه بسيار سنگين و در سطح بالايى بود، شركت مى كرد، مى توان گفت كه جوان ترين شاگرد آن جلسات بود، از اين رو قيافه جوان او در ميان سايرين سخت جلب توجه مى كرد، به طورى كه چه بسا كسانى هم بودند كه به خاطر همين سن و سال كم، تصور مى كردند شايد او اصلا قادر به درك و فهم مطالب مطروحه در آن جلسات نباشد. اما چنين تصوّرى نمى توانست جز يك برداشت پوچ و واهى چيز ديگرى باشد; به ويژه آنكه استاد عزيز امروز و طلبه جوان و پرشور آن روز، هر درسى را كه در محضر آيت الله بروجردى مطرح مى شد، همان روز به زبان عربى مى نوشت و اين نشان مى داد كه نه تنها درس را درك كرده است بلكه به مفاهيم آن تسلط و احاطه هم پيدا نموده است.

در همان سال ها بود كه امام خمینی تدريس يك دوره علم اصول را آغاز كرد و شيفتگان فراوانى گرد ايشان جمع شدند تا از محضرشان توشه برگيرند. یکی از پرشورترين آن افراد حضرت آيت الله يخ محمد فاضل لنكرانى بود. او، آن روزها ضمن شركت در درس مرحوم آيت الله بروجردى، در جلسات درس امام خمینی نيز شركت مى كرد و بدين سان يك دوره اصول كامل از مباحث الفاظ و مباحث عقليه را در محضر امام راحل فرا گرفت كه حدود هفت سال به طول انجاميد.

نكته اى ديگر كه در زندگى وی جلب توجه مى كند، اين است كه از نخستين سال هاى جوانى، همواره تحصيل و تدريس به موازات يكديگر در زندگى اش جريان داشته و در سال هاى دوم يا سوم تحصيل يعنى در حدود ۱۵ – ۱۶ سالگى، ضمن آنكه خود به عنوان شاگردى مشتاق و جوينده در محضر درس بزرگان حاضر مى شد، در عين حال به موازات آن به عنوان مدرّسى پرشور و پوينده، جلسات درس تشكيل مى داد و به تعليم گروه هايى از طالبان علم مى پرداخت.

در آن سال هاى ۱۵ – ۱۶ سالگى عدّه شاگردانش غالباً به ۷۰ – ۸۰ نفر مى رسيد و هنگامى كه به ۱۹ سالگى رسيد، ديگر جلسات درسش آن قدر گسترش يافته بود كه بيشتر اوقات صدها نفر در محضر درس وى حاضر مى شدند، تا جايى كه وقتى به تدريس كفاية الاصول (آخرين كتاب سطح عالى و دشوارترين كتاب آن دوره) مى پرداخت) قريب ۶۰۰ – ۷۰۰ نفر پاى درسش مى نشستند و چون مطالب آن جلسات بر روى نوار ضبط مى شد، هنوز هم آن نوارها مورد مراجعه طلّاب جوان و كفايه خوان است.

مهم ترین اساتید حضرت آیت الله شیخ محمد فاضل لنکرانی، عبارتند بودند از: آیات عظام فاضل قفقازی (پدر خودش)، عبدالجواد جبل عاملی، سید محمدباقر سلطانی طباطبایی، سید روح الله خمینی، سید حسین بروجردی، شیخ حسینعلی منتظری، شیخ مرتضی حائری، سید محمد حسین طباطبایی.

ایشان در كنار تدریس و تربیت طلاب علوم دینی كتاب های بسیاری از خود به یادگار گذاشته كه به برخی از آثار ارزشمند ایشان اشاره می شود:

كتاب «تفصیل الشریعه» (عربی) كه شرحی است بر كتاب «تحریرالوسیله امام خمینی» و تاكنون ۳۰ مجلد از آن به شرح ذیل به چاپ رسیده است: ۱ ـ الاجتهاد و التقلید (عربی) ۲ ـ الصوم و الزكاه (عربی) ۳ ـ الخمس و الانفال (عربی) ۴ ـ الزكاه (عربی) ۵ ـ المكاسب المحرمه (عربی) ۶ ـ الاجاره ۷ ـ المضاربه و الشركه و المزارعه و المسافاه و الدین و الرهن و الحجر و الضمان و الحواله و الكفاله و الوكاله و الاقرار و الهبه (عربی) ۸ ـ الوقف و الصدقه والوصیه والایمان والنذور و العهد (عربی) ۹ ـ الكفارات و الصید و الذباحه (عربی) ۱۰ ـ النكاح (عربی) ۱۱ ـ الطلاق و المواریث (عربی) ۱۲ ـ القضا و الشهادات (عربی) ۱۳ ـ القصاص (عربی) ۱۴ ـ الحدود (عربی) ۱۵ ـ ۲۰ ـ الحج (عربی) ۵ جلد ۲۱ تا ۲۴ ـ اللهاره (عربی) ۴ جلد ۲۵ ـ الصلاه (عربی) ۲۶ ـ الدیات (عربی) ۲۷ ـ الغصب واحیا الموات (عربی) ۲۸ ـ النجاسات واحكامها (عربی) ۲۹ ـ المیاه (عربی) ۳۰ ـ احكام التخلی والوضو (عربی) ۳۱ ـ حاشیه بر كتاب «العروه الوثقی» (عربی) ۳۲ تا ۳۴ ـ نهایه التقریر تقریرات درسی آیه الله بروجردی در بحث نماز (در ۳ جلد عربی) ۳۵ ـ حاشیه بر كتاب الطهاره مصباح الفقیه محقق همدانی (عربی) ۳۶ ـ شرح فروع «الاجتهاد و التقلید» از كتاب العروه الوثقی (عربی) ۳۷ ـ المسائل المستحدثه (عربی) ۳۸ ـ رساله ای در حكم نماز در لباس مشكوك (عربی) ۳۹ ـ رساله ای در خلل (عربی) ۴۰ ـ الاحكام الواضحه (فتاوای عربی) ۴۱ ـ احكام الحج حاشیه بر كتاب حج و تحریرالوسیله (عربی) ۴۲ ـ القواعدالفقهیه (عربی) ۴۳ و ۴۴ ـ معتمدالاصول ـ تقریرات درسی امام خمینی در دو جلد؛ ۴۴ تا ۴۸ ـ تبیان الاصول در چهار جلد (عربی) كه یك جلد آن به چاپ رسیده است ۴۹ ـ رساله ای در قاعده فراغ و تجاوز (عربی) ۵۰ تا ۶۶ ـ تقریرات درس خارج اصول ایشان در ۱۶ جلد (فارسی) بنام سیری كامل در اصول فقه ۶۷ ـ رساله توضیح المسائل (فارسی) ۶۸ ـ مناسك حج (فارسی) ۶۹ ـ مدخل التفسیر در علوم قرآن (عربی) ۷۰ ـ تفسیر سوره حمد (عربی) ۷۱ ـ تقیه مداراتی (فارسی) ۷۲ ـ آیین كشورداری از دیدگاه امام علی (ع) ۷۳ ـ عصمت انبیا ۷۴ ـ مجمع الفهارس ـ مجموعه فهرست های بحارالانوار الغدیر و المیزان ۷۵ ـ اهل البیت (ع ) یا چهره های درخشان در آیه تطهیر ۷۶ ـ ائمه اطهار(ع ) یا پاسداران وحی در قرآن كریم ۷۷ ـ مناسك الحج ۷۸ ـ استفتاات حول الحج ۷۹ ـ استفتاات حج ۸۰ ـ جامع المسائل (مجموعه ای از استفتائات) در دو جلد ۸۱ ـ الدوله الاسلامیه (عربی) ۸۲ ـ حماه الوحی (عربی) ۸۳ ـ ثلاث الرسائل (عربی) ۸۴ ـ پنج پیام ۸۵ ـ خمس نداات (عربی).

مهمترین شاگردان حضرت آیت الله فاضل لنکرانی عبارتند از: محمد ری‌شهری، مصطفی بروجردی، محمدجواد فاضل لنکرانی (فرزند وی)، سید عادل العلوی، مهدی مهریزی، محمد سروش محلاتی، حسین انصاریان، سید صابر جباری، نورالله طبرسی.

You might also like More from author

Leave a comment